Một sự thật ít người nói thẳng là phần lớn dự án phần mềm gặp trục trặc, vượt ngân sách, trễ hạn, hay tệ hơn là tạo ra một sản phẩm không ai dùng. Điều bất ngờ với nhiều người là những thất bại này hiếm khi đến từ lập trình kém. Phần lớn chúng đến từ những nguyên nhân gốc lặp đi lặp lại tới mức gần như có thể đoán trước, và phần lớn những nguyên nhân đó nằm ngoài phạm vi kỹ thuật thuần túy. Tin tốt là vì chúng phổ biến và có thể nhận ra, chúng cũng có thể phòng tránh nếu được ý thức từ sớm. Bài viết này điểm qua sáu nguyên nhân gốc phổ biến nhất, để bạn biết những cái bẫy nào cần canh chừng trong dự án của mình.
1. Mục tiêu không rõ ràng ngay từ đầu
Nguyên nhân gốc phổ biến nhất là dự án bắt đầu mà không có một mục tiêu rõ ràng về việc nó cần đạt được gì. Khi không ai định nghĩa rạch ròi vấn đề cần giải quyết và thành công trông như thế nào, dự án thiếu một la bàn. Đội làm xây dựng dựa trên phỏng đoán, các quyết định được đưa ra một cách mơ hồ, và cuối cùng sản phẩm có thể đúng kỹ thuật nhưng không giải quyết được vấn đề thật. Sự thiếu rõ ràng ban đầu này lan tỏa thành sự lệch hướng suốt dự án, và nó là gốc rễ của nhiều thất bại tưởng chừng không liên quan.
2. Người đặt làm vắng mặt trong quá trình
Một nguyên nhân thường gặp khác là người đặt làm giao yêu cầu rồi biến mất, chỉ xuất hiện ở cuối để đánh giá. Cách làm phần mềm hiệu quả đòi hỏi sự tham gia liên tục của người hiểu việc kinh doanh, để hướng dẫn quyết định và bắt sai lệch sớm. Khi người đặt làm vắng mặt, đội làm buộc phải tự đoán những điều lẽ ra thuộc về khách, và những phỏng đoán sai chỉ lộ ra khi đã quá muộn để sửa rẻ. Sự thiếu tham gia này biến một quá trình hợp tác đáng lẽ phải có thành một canh bạc, nơi sản phẩm cuối dễ lệch xa khỏi điều thật sự cần.
3. Phạm vi phình ra không kiểm soát
Một sát thủ âm thầm của các dự án là phạm vi phình ra dần qua những bổ sung nhỏ tích lũy. Mỗi tính năng thêm vào đều nhỏ và có vẻ hợp lý, nhưng cộng dồn chúng làm dự án vượt xa ngân sách và thời gian ban đầu. Khi không có một quy trình kiểm soát những thay đổi này, dự án mất kiểm soát một cách từ từ và êm ái cho tới khi đã đội giá nghiêm trọng. Sự phình phạm vi đặc biệt nguy hiểm vì nó hiếm khi được nhận ra như một vấn đề lớn; nó ngụy trang thành một chuỗi những quyết định nhỏ hợp lý, mỗi cái không đáng lo, nhưng tổng thể thì tai hại.
4. Bỏ qua chất lượng để chạy theo tốc độ
Áp lực ra mắt nhanh khiến nhiều dự án cắt xén những thứ đảm bảo chất lượng như kiểm thử, và đây là một con đường dẫn tới thất bại quen thuộc. Một sản phẩm được làm vội với chất lượng bị hy sinh có thể ra mắt đúng hạn nhưng đầy lỗi, gây ra trải nghiệm tệ, sự cố trong vận hành, và cuối cùng mất khách cùng uy tín. Tốc độ có được bằng cách hy sinh chất lượng là tốc độ giả tạo, vì cái giá phải trả về sau để sửa chữa và khắc phục hậu quả thường lớn hơn nhiều thời gian tiết kiệm được. Nhiều dự án trông thành công lúc ra mắt rồi sụp đổ khi chất lượng kém lộ ra trong thực tế.
5. Chọn sai đối tác hoặc thiếu giao tiếp
Việc chọn một đối tác không đủ năng lực hay không đáng tin là một nguyên nhân thất bại rõ ràng, nhưng một vấn đề tinh vi hơn là sự giao tiếp kém ngay cả với một đối tác giỏi. Khi hai bên không giao tiếp tốt, hiểu lầm tích tụ, kỳ vọng lệch nhau, và dự án dần đi chệch mà không ai nhận ra cho tới khi khoảng cách đã lớn. Nhiều dự án thất bại không phải vì đội làm thiếu khả năng mà vì sự phối hợp giữa hai bên trục trặc. Giao tiếp rõ ràng và đều đặn là chất keo giữ một dự án đi đúng hướng, và sự thiếu vắng nó làm hỏng cả những dự án có mọi yếu tố khác đầy đủ.
6. Bỏ quên yếu tố con người khi đưa vào dùng
Một nguyên nhân thất bại hay bị xem nhẹ là bỏ quên con người sẽ thật sự dùng sản phẩm. Một phần mềm có thể hoàn hảo về kỹ thuật nhưng thất bại nếu người dùng không được chuẩn bị để dùng nó, không thấy lý do để thay đổi cách làm cũ, hay thấy nó khó dùng. Sự kháng cự của con người với thay đổi là một thực tế mạnh mẽ, và một dự án không tính tới việc đào tạo, thuyết phục và hỗ trợ người dùng dễ tạo ra một sản phẩm bị bỏ xó dù tốn bao công sức xây dựng. Thất bại ở đây không nằm ở sản phẩm mà ở việc đưa nó vào cuộc sống thật, một khía cạnh mà các dự án thiên về kỹ thuật thường đánh giá thấp.
Điểm chung: phần lớn nằm ngoài kỹ thuật
Nhìn lại sáu nguyên nhân này, một mô thức hiện ra rõ ràng: phần lớn chúng không phải vấn đề kỹ thuật mà là vấn đề về mục tiêu, con người, giao tiếp, và quản lý. Đây là một hiểu biết quan trọng, vì nó cho thấy thành công của một dự án phần mềm phụ thuộc nhiều vào những yếu tố mà người đặt làm có thể ảnh hưởng, không chỉ vào tài năng của đội kỹ thuật. Bạn không cần là chuyên gia kỹ thuật để phòng tránh phần lớn những nguyên nhân thất bại này.
Điều này cũng nghĩa là vai trò của bạn quan trọng hơn bạn tưởng. Bằng cách đảm bảo mục tiêu rõ ràng, tham gia tích cực, kiểm soát phạm vi, coi trọng chất lượng, chọn đối tác tốt và giao tiếp đều, và quan tâm tới con người sẽ dùng sản phẩm, bạn loại bỏ được phần lớn rủi ro thất bại. Những nguyên nhân này phổ biến nhưng không phải định mệnh; chúng có thể được nhận ra và phòng tránh bởi một người đặt làm có ý thức. Hiểu chúng là bước đầu để dự án của bạn nằm trong số những dự án thành công thay vì những dự án thất bại quen thuộc.
Nhận ra những dấu hiệu cảnh báo sớm
Điều quý giá là phần lớn những nguyên nhân này để lại dấu hiệu trước khi gây ra thất bại, nếu bạn biết để ý. Khi bạn thấy mình khó trả lời gọn câu hỏi dự án này thành công thì điều gì xảy ra, đó là dấu hiệu mục tiêu còn mơ hồ. Khi nhiều tuần trôi qua mà bạn không thật sự xem hay dùng thử thứ gì, đó là dấu hiệu bạn đang vắng mặt. Khi danh sách tính năng cứ dài thêm sau mỗi buổi trao đổi, đó là dấu hiệu phạm vi đang phình. Khi đội làm nói về việc ra mắt cho kịp mà không nhắc gì tới kiểm thử, đó là dấu hiệu chất lượng đang bị hy sinh.
Những dấu hiệu này xuất hiện sớm, khi vấn đề còn nhỏ và còn sửa được rẻ. Người đặt làm tinh ý bắt được chúng và điều chỉnh, thay vì để chúng âm thầm lớn lên thành thất bại. Vì thế, bên cạnh việc hiểu các nguyên nhân gốc, hãy tập thói quen tự hỏi định kỳ liệu dự án của mình có đang phát ra một trong những tín hiệu này không. Một cuộc kiểm tra sức khỏe đơn giản mỗi vài tuần thường đủ để phát hiện và nắn lại hướng đi trước khi quá muộn.
Đội ngũ Microads chú trọng đúng những yếu tố thường gây thất bại này, từ làm rõ mục tiêu, giữ giao tiếp đều, kiểm soát phạm vi tới chuẩn bị con người, vì chúng tôi biết thành công của một dự án nằm phần lớn ở đây. Nếu bạn muốn một dự án được dẫn dắt để tránh những cái bẫy quen thuộc này, hãy gọi 0919 788 815 hoặc trao đổi với chúng tôi qua khanhn@microads.vn.
